Innowacja pedagogiczna
„Matematyczne spotkania z przyrodą”.
Opracowała : Anna Olchowy
Wstęp
W powszechnej opinii matematyka uważana jest za przedmiot wyjątkowo trudny. Pogląd ten może być, i powinien być weryfikowany, ponieważ właściwe opanowanie przez uczniów umiejętności matematycznych uzależnione jest od wielu czynników, w tym od sposobów wprowadzania dzieci już od najmłodszych lat w świat „królowej nauk”.
Umiejętne i przemyślane działania nauczyciela przedszkola w zakresie edukacji matematycznej pozwolą – jak sądzę- wszelkich trudności uczniów w opanowaniu treści programowych z matematyki na kolejnych etapach kształcenia. Skuteczne i efektywne wprowadzanie dzieci w wieku przedszkolnym w świat specyficznego rozumienia i myślenia matematycznego, rozwiązywanie problemów i orientacji przestrzennej zależy od tego, w jaki sposób są one kształtowane. Ważne jest aby zajęcia były ciekawe i atrakcyjne dla dzieci,
od tego, czy wywołują one ich zainteresowanie. Jest to odmowny warunek właściwego stosunku dzieci poznawania pojęć, reguł i właściwości typowych dla matematyki. Innowacja ma charakter interdyscyplinarny, tzn. Łączy w sobie edukację matematyczną z edukacją przyrodniczą. Wykorzystywane będą w niej elementy przyrodnicze do kształtowania dyspozycji matematycznych, co sprawi, że zajęcia będą dla uczniów atrakcyjne i ciekawe, które będą wywoływać zainteresowanie dzieci, a tym samym kształtować ich postawy oparte o potrzebę poznawania i o pozytywne emocje. Zadania innowacji będą realizowane poprzez wyzwalanie aktywności poznawczej dzieci za pośrednictwem elementów przyrodniczych, które będą pełnić w nich rolę środków dydaktycznych. Istotne miejsce w innowacji zajmować będzie także obserwacja, zabawa i działanie. W ten sposób będzie wzmacniana aktywność każdego dziecka, zainteresowania realizowanymi treściami ich rozumienie i interpretowanie. Z tego względu, że innowacja będzie realizowana głównie w oparciu o samodzielne działania dzieci, dokonywanie obserwacji, doświadczeń i eksperymentów można ją uznać za innowację matematyczno- przyrodniczą o charakterze sensorycznym.
Cele innowacji pedagogicznej:
Cele główne:
- rozwijanie zainteresowań matematycznych i przyrodniczych;
- podnoszenie poziomu kompetencji matematyczno – przyrodniczych oraz logicznego rozumowania i wnioskowania;
- stymulowanie aktywności poznawczej i kształtowanie umiejętności rozwiązywania problemów;
- kształtowanie właściwego stosunku dzieci do przyrody postaw proekologicznych;
- podniesienie jakości pracy przedszkola i zwiększenie jego oferty edukacyjnej;
- ułatwienie dzieciom funkcjonowania i rozwoju na kolejnych etapach kształcenia
w zakresie edukacji matematyczno – przyrodniczej.
Cele szczegółowe:
- rozbudzanie aktywności matematycznej u dzieci poprzez samodzielne doświadczanie, działanie, eksperymentowanie,
- kształtowanie wśród dzieci orientacji przestrzennej i posługiwania się pojęciami dotyczącymi położenia przedmiotów w przestrzeni;
- kształtowanie umiejętności klasyfikowania przedmiotów według wielkości, kształtu, koloru, przeznaczenia;
- kształtowania umiejętności układania przedmiotów w grupy, szeregi (tworzenie zbiorów);
- wyrabianie umiejętności rozumienia pojęć: para, pojedynczy przedmiot, duża ilość;
- kształtowanie umiejętności poznawania figur geometrycznych, ich kształtów
i różnic w stosunku do innych figur; odnajdywanie kształtów figur geometrycznych
w przyrodzie; - wyrabianie umiejętności rozumienia liczby w aspekcie kardynalnym, porządkowym
i miarowym oraz ustalania równoliczności zbiorów; - uświadamianie dzieciom różnorodności przyrody i jej zmienności w zależności
od pory roku; - kształtowanie potrzeby dzieci obserwowania przyrody i przejawiania troski o jej stan;
- uświadamianie dzieciom, że przyroda stanowi uporządkowane systemy zbiorów, które jednak różnicują różne gatunki roślin i zwierząt;
- kształtowanie potrzeby dzieci obcowania z przyrodą.
- Rozbudzanie aktywności matematycznej u dzieci poprzez samodzielne doświadczanie, działanie, eksperymentowanie.
Innowacja została opracowana zgodnie z Podstawą Programową wychowania przedszkolnego w zakresie realizowanych obszarów:
Obszar poznawczy:
- wyraża ekspresję twórczą podczas czynności konstrukcyjnych i zabawy, zagospodarowuje przestrzeń, nadając znaczenie umieszczonym w niej przedmiotom, określa ich położenie, liczbę, kształt, wielkość, ciężar, porównuje przedmioty w swoim otoczeniu z uwagi na wybraną cechę;
- klasyfikuje przedmioty według: wielkości, kształtu, koloru, przeznaczenia, układa przedmioty w grupy, szeregi, rytmy, odtwarza układy przedmiotów i tworzy własne, nadając im znaczenie, rozróżnia podstawowe figury geometryczne (koło, kwadrat, trójkąt, prostokąt);
- eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru długości przedmiotów, wykorzystując np. dłoń, stopę, but;
- przelicza elementy zbiorów w czasie zabawy, prac porządkowych, ćwiczeń
i wykonywania innych czynności, posługuje się liczebnikami głównymi
i porządkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczające liczby od 0 do 10, eksperymentuje
z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji użytkowej, liczy obiekty, odróżnia liczenie błędne od poprawnego; - posługuje się w zabawie i w trakcie wykonywania innych czynności pojęciami dotyczącymi następstwa czasu np. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, wieczorem, w tym nazwami pór roku, nazwami dni tygodnia i miesięcy;
- posługuje się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, np. tęcza, deszcz, burza, opadanie liści z drzew, sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew, zamarzanie wody, dotyczącymi życia zwierząt, roślin, ludzi w środowisku przyrodniczym, korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół;
- podejmuje samodzielną aktywność poznawczą np. oglądanie książek, zagospodarowywanie przestrzeni własnymi pomysłami konstrukcyjnymi, korzystanie
z nowoczesnej technologii itd.; - wyraża ekspresję twórczą podczas czynności konstrukcyjnych i zabawy,
- wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim otoczeniu za pomocą języka mówionego;
- odpowiada na pytania, opowiada o zdarzeniach z przedszkola, objaśnia kolejność zdarzeń w prostych historyjkach obrazkowych, układa historyjki obrazkowe, recytuje wierszyki, układa i rozwiązuje zagadki.
Obszar społeczny:
- komunikuje się z dziećmi i osobami dorosłymi, wykorzystując komunikaty werbalne
i pozawerbalne; wyraża swoje oczekiwania społeczne wobec innego dziecka, grupy; - przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, wyraża szacunek wobec innych osób;
- nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. szacunek do dzieci i dorosłych, szacunek do ojczyzny, życzliwość okazywana dzieciom i dorosłym – obowiązkowość, przyjaźń, radość.
Obszar emocjonalny:
- dostrzega emocjonalną wartość otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji estetycznej;
- wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia.
Obszar fizyczny:
- inicjuje zabawy konstrukcyjne, majsterkuje, buduje, wykorzystując zabawki, materiały użytkowe, w tym materiał naturalny;
- uczestniczy w zabawach ruchowych, w tym rytmicznych, muzycznych, naśladowczych, z przyborami lub bez nich.
Opis innowacji pedagogicznej „Matematyczne spotkania z przyrodą”.
Świat przyrody w innowacji stanowić będzie podstawę do rozumienia pojęć, reguł i zasad właściwych dla matematyki. Innowacyjność innowacji sprowadza się do wypowiedzenia elementów przyrodniczych do wyjaśnienia reguł i pojęć matematycznych poprzez działanie, obserwowanie, eksperymentowanie. W ramach innowacji zajęcia będą prowadzone na świeżym powietrzu. Zajęcia terenowe pozwolą dzieciom obserwować przyrodę, porównywać i eksperymentować różne elementy z zakresu matematyki, głównie dotyczące orientacji przestrzennej w pozycji: blisko- daleko, nisko- wysoko, małe- większe, węższe- szersze itp. Dzieci będą mogły porównywać zbiory, a także eksperymentować i wyróżniać pary przedmiotów. Ponadto będą mogły je klasyfikować pod względem kształtów, wielkości, koloru, ciężaru i właściwości. W trakcie zajęć będą wykorzystywane środki dydaktyczne, które można znaleźć w parku miejskim czy ogródku przedszkolnym. Mogą to być: szyszki, kasztany, żołędzie, patyczki różnej wielkości, a także obiekty i urządzenia będące na wyposażeniu tych miejsc. Posłużą one do porównywania, grupowania w określone zbiory, określenia ich wielkości i wymiarów. Ponadto podczas zajęć terenowych dzieci będą mogły określać co jest bliżej a co dalej, co jest wyższe a co jest niższe,
a także określać kształt określonych przedmiotów. Podczas zajęć terenowych dzieci będą uwrażliwiane na konieczność zachowania czystości miejsc, w których przebywały.
Metody i formy realizacji innowacji:
- metody aktywizujące (samodzielne doświadczenia, eksperymenty, zabawy matematyczne z wykorzystaniem przedmiotów przyrodniczych) ;
- metody problemowe („burza mózgów”, rozwiązywanie problemów dotyczących wielkości, kształtów i orientacji przestrzennej);
- metody percepcyjne (obserwacja, pokaz);
- metody ekspresyjne (wykonywanie figur geometrycznych o różnych kształtach, odróżnianie ich i wskazywanie na ich właściwości);
- metody słowne (objaśnienia nauczyciela, instruktaż).
Formy pracy:
- indywidualna aktywność dziecka o charakterze sensorycznym;
- praca w grupach dotycząca rozwiązywania problemów;
- praca w grupie.
Warunki realizacji projektu
Realizacja projektu będzie odbywała się podczas zajęć z dziećmi i będzie realizowana
przez 2 lata w grupie dzieci 3 -4-5 letnich. Ma zachęcić do myślenia matematycznego małe dzieci gdyż podaje proste, łatwe i atrakcyjne dla nich sposoby realizacji zadań.
Główny nacisk położony jest na rozwijanie kompetencji matematycznych, językowych, ruchowych, plastycznych.
Działania Edukacyjne
1.Orientacja przestrzenna:
-nazywanie części ciała;
-określanie prawa i lewa strona;
-określanie położenia przedmiotów wokół siebie i drugiego człowieka;
-poruszanie się w przestrzeni w określonych warunkach.
2.Rozwijanie umiejętności liczenia:
-przeliczanie materiału przyrodniczego, zabawek, przedmiotów codziennego użytku;
-poprawne posługiwanie się liczebnikami porządkowymi (podczas wykonywania czynności samoobsługowych;
-poznanie aspektu kardynalnego liczby;
-doliczanie i odliczanie jako praktyczne czynności dodawania i odejmowania w zakresie 10 (materiał przyrodniczy);
-manipulowanie przedmiotami i ustalenie wyniku w zakresie dostępnym dziecku.
3.Podstawowe wiadomości o zbiorach:
-grupowanie przedmiotów ze względu na ich przynależność wraz z uzasadnieniem;
-klasyfikowanie przedmiotów według kilku cech;
-porównywanie zbiorów równolicznych i różnolicznych (stosowanie określeń: więcej, mniej, równo);
-kształtowanie umiejętności określania ilości przedmiotów w zbiorze;
-posługiwanie się pojęciem „para”, przy określaniu zbioru dwuelementowego (wykorzystanie naturalnych okazji);
-wyodrębnianie części wspólnej zbioru;
-odwzorowywanie zbiorów;
-odtwarzanie zbiorów.
4.Figury geometryczne:
-porządkowanie klocków, zabawek, figur z mozaiki geometrycznej według kształtu, wielkości, koloru itp.;
-tworzenie z materiału przyrodniczego dowolnych wzorów, kompozycji i figur.
5.Wysokość, długość, szerokość:
-określanie wielkości przedmiotów, stopniowanie określeń: duży-większy-największy, mały-mniejszy-najmniejszy;
-mierzenie długości: krokami, za pomocą miary i linijki, porównywanie obiektów mierzonych;
-określanie szerokości przedmiotów;
-różnicowanie, porównywanie i porządkowanie przedmiotów o różnej wielkości, szerokości
i długości.
6. Ciężar:
-ważenie przedmiotów w rękach i określanie ich ciężaru „na oko”;
-ważenie zgromadzonych materiałów przyrodniczych za pomocą różnych wag.
7.Organizacja przestrzeni i czasu:
-układanie szeregów powtarzających się rytmów;
-zwracanie uwagi na regularność powtarzających się rytmów;
-dostrzeganie przemienności dnia i nocy, pór dnia, dni tygodnia, pór roku;
-określanie czasu i sposoby jego mierzenia.
8. Ćwiczenie umiejętności logicznego myślenia i analizowania danych:
-konstruowanie gier matematycznych;
-rozwijanie zagadek matematycznych;
-układanie i rozwiązywanie zadań z treścią, oraz zapisywanie czynności matematycznych
w sposób dostosowanych do umiejętności dzieci;
9.Ćwiczenia spostrzegawczości i koncentracji uwagi:
-tworzenie zabaw typu „Znajdż różnice”, „Czego brakuje”, „Ciepło zimno”,
„Dokończ dorysuj”.
10.Gry i zabawy z wykorzystaniem technologii informatycznej:
-Genibota;
-Photona;
-Ozobota;
-Magiczny dywan.
Tematyka zajęć została wybrana na podstawie książki ,,Dziecięca matematyka „
E.Gruszczyk- Kolczyńskiej, E. Zielińskiej
Organizowanie pracy jest realizowane w grupach, małych zespołach oraz indywidualnie. Może być stosowana jako indywidualne wspomaganie dziecka zdolnego , jak również mającego trudności w matematyce.
Zadania przewidziane do realizacji:
- zajęcia poświęcone odkrywaniu, doświadczaniu, orientacji przestrzennej, klasyfikowanie przedmiotów według różnych kryteriów;
- przeprowadzanie zabaw w oparciu o środki dydaktyczne zgromadzone podczas zajęć terenowych, w tym zabawy z figurami, zabawy z klasyfikowaniem przedmiotów, ich porównywania;
- zajęcia o charakterze twórczym: wykonywanie nowych przedmiotów w oparciu
o dostępne środki dydaktyczne pozyskane w środowisku przyrodniczym; - przygotowanie wystawki wytworów dzieci i prezentacja w holu przedszkolnym.
Sposoby ewaluacji innowacji:
- obserwacja dzieci podczas zajęć terenowych i ich aktywności poznawczej;
- poznawanie wrażeń i emocji dzieci poprzez przeprowadzanie z nimi indywidualnych rozmów;
- ocena wytworów aktywności dzieci – wykonanie kroniki;
- relacje umieszczone na stronie internetowej wirtualnej gazetce przedszkola;
- ankieta zwrotna adresowana do rodziców dzieci;
- zajęcia z rodzicami – tworzenie gry matematycznej.
Przewidywane efekty:
- dziecko pozna podstawowe właściwości figur, potrafi je klasyfikować; porównywać pod względem kształtów, wielkości i rozmiarów;
- potrafi rozwiązywać proste problemy poprzez działanie na konkretach;
- dziecko nabywa umiejętność współpracy i współdziałania ze swoimi rówieśnikami;
- dziecko jest świadome konieczności szanowania przyrody i przejawia troskę
o czystość środowiska naturalnego; - dziecko chętnie podejmuje zadania matematyczne.
W trakcie tych doświadczeń dziecko rozwija myślenie, hartuje dziecięcą odporność, tworzy pojęcia i doskonali swoje umiejętności. Doświadczenia
te wpływają na rozwój koncentracji uwagi i pomagają dostrzegać tego,
co ważne.
Bibliografia:
-Dziecięca matematyka- Edyta Gruszczyk-Kolczyńska, Ewa Zielińska
- H. Moroz, Rozwijanie pojęć matematycznych u dzieci w wieku przedszkolnym, WSiP, 1982.
-M.Jaworska ,M.Jędrzejewska, K.Nawrocka : Dziecinnie prosta matematyka- Otwieramy przed dziećmi drzwi do matematycznego świata… .
